Er veršbólgumęlingin veršbólguhvetjandi?

Veršbólga er męld meš vķsitölu neysluveršs en um hana gilda lög 12/1995 meš breytingarlögum 27/2007. Lögin fela Hagstofu Ķslands śtreikning mišaš viš veršlag ķ hverjum mįnuši į vörum ķ grunni sem Hagstofan įkvešur žar sem vęgi hverrar vöru er fundiš śt frį neyslukönnun. Sś neyslukönnun fer fram eigi sjaldnar en į fimm įra fresti, en er nś gerš įrlega og uppfęrt ķ mars.

 Ķ skżrslu Rósmunds Gušnasonar hjį Hagstofu Ķslands (Hvernig męlum viš veršbólgu? Fjįrmįlatķšindi 51. įrgangur fyrra hefti 2004, bls. 43) mį lesa:

“Neytendur bregšast viš og ef žeir kaupa sömu vörur annars stašar, į lęgra verši, žarf aš taka tillit til žess ķ vķsitöluśtreikningi annars veršur bjagi vegna innkaupa heimila ķ vķsitölunni (e. shopping substitution bias). Hingaš til hefur ekki veriš hęgt aš fylgjast meš slķkum breytingum vegna žess aš upplżsingar skortir og slķkur bjagi er oftast nefndur bjagi vegna staškvęmni verslana (e. outlet substitution bias). Umręša um žessa tegund bjaga hefur ekki veriš mikil aš umfangi alžjóšlega og leišréttingar į vķsitölum vegna žessa heyra til undantekninga 

Žegar ekkert tillit er tekiš til breytinga į staškvęmni heimilisinnkaupa ķ neysluvķsitölum er gert rįš fyrir aš allur veršmunur sem er į milli verslana stafi af žvķ aš žjónusta žeirra sé mismunandi aš gęšum. Sé žaš gert męlist engin veršbreyting ķ vķsitölum žegar neytendur breyta innkaupum. …  Vanmat į gęšabreytingum vöru eša žjónustu leišir til ofmats į veršbólgu. Slķk hętta er mest žegar veršbólga eykst snöggt og innkaup heimila breytast mikiš 

Afleišing af röngum forsendum śtreiknings vķsitölu neysluveršs er eignaupptaka og stangast žvķ aš öllum lķkum į viš stjórnarskrį. Hér er verkefni fyrir lögfręšinga aš spreyta sig.

 

Hér skal gerš tilraun til aš sżna hve mikiš er ķ hśfi. Fram hefur komiš fram aš hvert ķslenskt skuldar aš mešaltali um 10 milljónir verštryggšra króna. Hvert prósentustig ķ veršbólgu į įri kostar žvķ um 100.000 krónur ķ hękkušum höfušstól. Gengi ķslensku krónunnar hefur falliš og valdiš um 70% hękkun erlends gjaldmišils frį byrjun įrs.  

Tölur um innflutning sżna ekki sérstaklega stökk til samręmis viš gengi į sama tķma sbr. meš-fylgjandi mynd sem sżnir FOB veršmęti innflutnings. FOB Reyndar hefur innflutningur einungis aukist um 22% męlt ķ ķslenskum krónum žaš sem af er įri. Athyglivert er aš į tķmabilinu įgśst til nóvember er innflutningur ekki nema um 20% meiri en įriš įšur žrįtt fyrir um 70% hękkun erlends gjaldmišils. Mismunurinn er samdrįttur ķ neyslu į innfluttum vörum. Žessi samdrįttur ętti aš hafa įhrif til lękkunar žegar vķsitala neyslu er reiknuš, en gerir žaš ekki samkvęmt nśverandi ašferšum viš śtreikninginn. Ef gert er rįš fyrir aš innfluttar vörur séu um 40% af neyslu og aš innlendur kostnašur standi aš öšru leyti ķ staš, žį ętti 70% hękkun į vörunum aš valda um 28% veršbólgu. Žetta er einmitt svipaš og sś veršbólgan sem viš sjįum aš vķsitalan er aš męla nś um stundir. En vegna samdrįttar ķ innflutningi žį var hękkunin į innfluttum vörum ķ raun einungis um 20% sem ętti aš valda um 8% veršbólgu. Mismunurinn er heil 20 prósentustig eša tvęr milljónir į įrsgrundvelli. Žaš žżšir lķka um 200.000 ķ višbótar afborganir į įri. Veršbólgan er žvķ żkt um meira en tvo žrišju. 

Žessar tvęr milljónir munu nśna nęstu mįnuši leggjast ofan į 10 milljóna króna lįn mešalheimilis vegna žess aš veršbólga er sögš vera 28% žegar hśn ķ raun er einungis 8%. Fyrir hverjar verštryggšar tķu milljónir sem almenningur eša fyrirtęki skulda er žetta tveggja milljóna króna eignartilfęrsla įn réttlętingar ķ raunveruleikanum. Og til aš gera dęmiš enn verra žį taka żmsir samningar, t.d. leigusamningar, launasamningar o.fl. miš af žeirri veršbólgu sem sögš er vera ķ landinu og hękkanir verša ķ kjölfariš ķ samręmi viš žessa uppgefnu veršbólgu. Žar meš veršur veršbólgumęlingin ekki męling heldur spį sem lętur sjįlfa sig rętast.  

Vegna žessara įhrifa af neysluvķsitölu er ljóst aš žaš er ekki verštryggingin sem er vandinn heldur vķsitalan sjįlf. Žótt verštryggingin yrši aflögš myndi vķxlverkun vķsitölu og veršlags valda sama skaša.  

Taka žarf aš upp ašrar ašferšir til aš meta veršbólgu. Ašferšir sem henta litlu žjóšfélagi meš hvikult efnahagslķf. Nśverandi ašferšir eru stórskašlegar. T.d. mį benda į įhrif vķsitölunnar į įkvaršanir Sešlabanka um stżrivexti. Ef vķsitalan hękkar of ört žį eru stżrivexti hękkašir.  

Nś rķkir neyšarįstand ķ efnahagsmįlum sem kemur fram ķ mörgum myndum. Brżnasta śrlausnarefniš sem takast žarf į viš er aušvitaš aš hękka gengi krónunnar. En žaš er jafnframt oršiš brżnt aš leišrétta veršbólgumęlinguna sem nś ofmetur veršbólgu og notar ofmatiš er aš knésetja fyrirtęki og almenning ķ landinu. 

Notkun vķsitölunnar er mistök sem hafa leitt til ólögmętrar eignatilfęrslu og mį žvķ ętla aš sé stjórnarskrįrbrot. Leišrétta žarf einhliša vķsitöluna strax nišur į viš og įn eftirmįla.


Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband