Um stjnarskrrmli

g hef lengi veri eirrar skounar a breyta mtti stjrnarfyrirkomulaginu slandi. S skoun mn nr lklega rflega 30 r aftur tmann. Srstaklega hefur hlutverk forseta og samkrulli milli rkisstjrnar og Alingis veri a velkjast fyrir mr. Einnig hlutverk jkirkjunnar og jafnvel dmsstla. Sem sagt engin sm ml. g get v ekki anna en fagna v a stjrnarskrin skuli n vera til endurskounnar. a er alls ekki annig a nverandi stjrnarskr s s besta hugsanlega. S vinna sem lg hefur veri nja strnarskr er v a mnu mati rf.

A essu sgu ver g samt a bta vi a mr ykir ekki allt ngu gott hvorki varandi ferli vi essar breytingar, n plaggi sem t er komi fr stjrnlagainginu. etta er allt ttina en betur m ef duga skal. Hr eftir tla g a leitast vi a tskra afstu mna.

Stjrnarskrin er fyrir jina, ekki stjrnvld

a er ekki sjlfsagt a til s stjrnarskr. Stjrnarskrr eru fremur nlegt fyrirbrigi mannkynssgunni og tengjast lrisrun vesturlndum. Stjrnarskr er sttmli um fyrirkomulag rkisvalds og rttindi og hrif jar a rkisvald. Stjrnarskr a tryggja mannrttindi en jafnframt skilvirkt rkisvald. Stjrnarskr myndar ramma um og er ri lgum sem sett eru af rkisvaldinu. Stjrnarskr a tryggja valdajafnvgi og stugleika og verja grunngildi mannlegrar tilveru og stjrnskipunar.

Stjrnarskr er eli snu samkvmt skjal sem ekki er tt vi a hentugleika. Srstaklega ekki af hentugleika rkisvaldsins. a skrir m.a. tregu vi a breyta eim. Stjrnarskrr sumra rkja leyfa alls ekki a eim s breytt. r eru svo a segja meitlaar stein. annig gegna r varnarhlutverki snu best, enda vri ltil vrn eim ef rkisstjrn gti breytt eim a hentugleika. Hins vegar er htt vi a r reldist me tmanum egar ekki m hrfla neitt vi eim.

Breytingar stjrnarskrm

Eitt ing ekki a geta breytt stjrnarskr. raun tti a mnu mati a urfa kosningar og aukinn meirihluta til a breyta stjrnarskr. jin arfnast eirrar verndar gagnvart rkisvaldinu sem breytingartregunni felst.

Nverandi stjrnarskr felur Alingi a samykkja nja stjrnarskr tveimur ingum me kosningum milli. Nja stjrnarskrrfrumvarpi (gr. 113) leggur til a eitt Alingi geti lagt fram breytingar og teki upp nja stjrnarskr ef 5/6 hlutar ingmanna samykkja. Annars ngir einfaldur meirihluti Alingi auk eftirfarandi jaratkvagreislu. g tel etta allt of veikt og strhttulegt fyrir lri landinu. etta eina kvi (.e.a.s. a 5/6 hlutar Alingis geti breytt stjrnarskr a vild n akomu jarinnar) er ngjanlegt til ess a g get ekki samykkt essi stjrnarskrrdrg. g tel einnig a ekki s skynsamlegt a lta misvel framkvmdar jaratkvagreislur ra niurstu. a er allt of auvelt fyrir stjrnvld (g ea slm) a stra niurstu jaratkvagreislu um svo flki mlefni. Allt sem virist urfa er a velja spurningar sem lklegt er a flestir su jkvir gagnvart og leggja r fyrir n efnislegrar fyrirtku allri stjrnarskrnni. ar me er stjrnarskrin bin a tapa llu gildi snu sem varnartki rttinda jarinnar.

Tmasetning

Varandi ferli ykir mr gott a blsi var til jfundar og unni ar r tillgum. Helst hefi g vilja lta srfringahp vinna r tillgum jfundarins og leggja r fyrir Alingi, en a skiptir ekki megin mli. Stjrnlagari var a mnu mati skipa gtu flki upp til hpa og a mrgu leyti betra rvali en er Alingi. Skjali sem Stjrnlagari skilai fr sr verur hins vegar a f umfjllun Alingi og aan vera lokatillgurnar a koma. annig er a samkvmt nverandi stjrnarskr og vi eigum og verum a bera viringu fyrir henni. Annars er leikurinn til einskis.

Mr ykir tmasetningin ekki g. a kann ekki gri lukku a stra a rast jafn vikvma og mikilvga vinnu egar allir eru uppnmi. Rttari tmapunktur fyrir jfundinn hefi a mnu mati fyrsta lagi veri nna, en helst yrfti a vera bi a afgreia stru mlin eftir hruni. mti essari rksemd minni koma reyndar au rk a erfitt er a breyta stjrnarskr rttkt nema eftir str fll jar. Flestar stjrnarskrr eru bnar til eftir byltingu, strslok ea einhver tk ea fll. essi fll kalla vibrg og a kann a lita stjrnarskrna a einhverju leyti, jafnvel annig a bi er til jafnvgi hana til mtvgis vi a jafnvgi sem olli fallinu. Einnig kann a vera a einstakir hagsmunahpar nti sr upplausn og ra samflaginu til a koma inn stjrnarskrna hlutum sem ekki eiga ar heima ef hlutleysis er gtt.

Rtt vri a flta sr hgt vi endurskoun stjrnarskrrinnar og lta tluveran tma la milli umfera formlegri umru. Okkur liggur ekki lfi a skipta um stjrnarskr, en vi skulum halda fram me essa vinnu og klra hana af yfirvegun.

Ofureinfldu jaratkvagreisla 20. oktber

Me v a leggja fram essar 6 vldu spurningar ann 20. oktber er veri a feta httulega braut. Bi er a einfalda flki plagg me vel yfir 100 greinum niur 6 spurningar og r spurningar sem lta a einstkum greinum eru einfaldaar til mikilla muna. annig er t.d. einungis spurt um fyrstu setninguna gr34. um aulindir.

essi aferarfri er strkostlega gllu og til ess fallin a blekkja almenning til a skoa ekki mli heild. A mnu mati eru margar arar greinar drgunum sem urfa breytinga vi og eru strhttulegar fyrir jina a samykkja breyttar. g ttast a flestir munu lta a fara fram hj sr. Af essum skum arf a fara fram vinna vi allt plaggi me gagnrnum augum og leitast vi a n fram betri texta hr og ar. S vinna heima Alingi eins og r er fyrir gert nverandi stjrnarskr.

M til dmis bast vi a stjrnvld breyti stjrnarskr og leggi hana svo til samykktar jaratkvagreislu ar sem einungis verur spurt um: Viltu samykkja nju (gu) stjrnarskrna ea halda eirri gmlu (vondu)? Hr hef g sett mest gildishlnu orin sviga tt orin nja" og gamla" su reyndar lka gildishlain. Gildishlnu orin geta stjrnvld samt nota rri snum. essi spurning er leiandi og ekki unnt a sj a miki lri felist essari afgreislu einu strsta hagsmunamli jarinnar. vert mti virist me essu mti auvelt a stela" stjrnarskrnni af jinni. v miur virist spurning 1 jaratkvagreislunni vera af essum meii.

jaratkvagreislan 20. oktber - Kjstu!

Vkjum n a komandi jaratkvi ann 20. oktber nstkomandi um 6 spurningar sem tengjast essari stjrnarskr. tt g hefi vilja sj mun fleiri spurningar, jafnvel allar greinar stjrnarskrrinnar bornar undir almenning og vntanlega kafla fyrir kafla v etta er langt ml, hvet g alla til a mta og kjsa eftir a hafa kynnt sr mli vel.

Spurning 1: Viltu a tillgur stjrlagars veri lagar til grundvallar a nrri stjrnarskr.

Svar: a er ljst a mikil og g vinna hefur veri unnin vi ger essara tillagna. eim er hins vegar nokkrir algerlega sttanlegir gallar (auk annarra minni sem falla er um near). g tri v a hver s sem af alvru vinnur vi endurskoun stjrnarskrrinnar muni skoa og taka tillit til eirra hugmynda sem fram koma plagginu jafnvel tt neikvtt svar veri veitt vi essari spurningu. a liggur fyrir a einhver endurskounarvinna mun fara fram Alingi. ar sem Alingi hefur hins vegar lti sem ekkert fjalla um essi ml n egar og ekkert tlit er fyrir a ar muni fara fram einhver alvru umra um essar tillgur ttast g a jkvtt svar myndi valda v a etta fri lti breytt gegnum ingi nnast n umru skjli nverandi meirihluta. a vri strslys. Svar mitt er v: Nei.

Spurning 2: Vilt a nrri stjrnarskr veri nttruaulindir sem ekki eru einkaeign lstar jareign?

Svar: g er nokku tvstgandi yfir essari spurningu. g hef sam gagnvart mrgu sem hr er veri a fjalla um. Hver vill ekki verja nttruaulindir? Hver vill afsala sr rttindum hendur einhverjum fum ea tvldum? Hr er einungis veri a fjalla um fyrstu stuttu setninguna 34gr. um nttruaulindir sem er annars ansi lng. Getur veri a me essu kvi s rkisvaldi a eigna sr hluti sem eru raun allra (einstaklinga jar ea utan jar)? arf ekki einmitt a vernda jina fyrir rkisvaldinu me stjrnarskrnni? Ef rkisvaldi tlar a taka a sr a vera essi jareigandi, kann svo a vera a etta kvi taki raun ansi mikil rttindi fr jinni. Enginn veit hva tt hefur fyrr en misst hefur. Stjrnvld eru ekki alltaf "g", jafnvel tt hr s gert r fyrir a etta s gert undir merkjum sjlfbrrar runar og almannahagsmuna sem g hef fulla sam me. Punkturinn er a g er sammla a ekki m thluta eign ea varanlegri ntingu , selja ea vesetja essar aulindir, ekki heldur til rkisins (sem fulltra jarinnar). S rstfun kann a hafa fyrirsar afleiingar. Svar mitt er v: Nei.

Aukaathugasemd: g vil verjast slni rkisvaldsins og styrkja stu borgaranna bi nt og framt (nttruaulindir eru m.a. fyrir borgara framtarinna). g viurkenni rtt rkisins til a setja lg og reglur um aulindir og ntingu eirra me etta huga. Eins og n er. Rttur rkisins til a setja lg um t.d. kvta, aulindagjald o.fl. er t.d. egar fyrir hendi og sjlfsagt a beita eim rtti. g treysti v a rkisvaldi geri a innan ess ramma sem v er sett og me sjlfbra run og almannahagsmuni huga.

Spurning 3: Vilt a nrri stjrnarskr veri kvi um jkirkju slandi?

Svar: g hef lengi veri eirrar skounar a kirkjan eigi a vera utan vi rkisvaldi. Trarbrg og rkisvald fara ekki saman a mnu mati. g er samt einnig eirrar skounar a einsleitni jflaga varandi trarbrg stuli a meiri stt og samlyndi. a er einmitt vegna essara hrifa sem rki hafa gegnum tina teki upp eina tr: til a brjta ekki friinn og skapa einsleita heimssn. En heimurinn er breyttur. sta ess sem ur var a almginn fkk upplsingar um samhengi hlutanna fr einhverjum predikara sem hamrai einni heimsmynd samrmi vi sna tr (alveg sama hversu rkrtt og vitlaus hn var), fr flk nna menntun, frttir og upplsingar fr msum ttum sem saman mta heimssn okkar. Og tt samhengi hlutanna s skrt mismunandi mta af msum ailum eru meiri lkur v a sannleikurinn komist gegnum a lokum heldur en nokkurn tman gegnum eitthva sem kalla m trarbrg. Og a er sannleikurinn sem a tryggja friinn og samheldnina, en ekki blekkingin. g tel v rtt a hafa ekkert um kirkjuna stjrnarskrnni. Svar mitt er v: Nei.

Spurning 4: Vilt a nrri stjrnarskr veri persnukjr kosningu til Alingis heimila meira mli en n er?

Svar: Me persnukjri er auveldara fyrir hinn almenna kjsanda a hafa hrif a hverjir hljta kosningu. Persnukjr er ekki gallalaus afer. Me henni er eim hygla sem njta meiri frgar ea fjrmuna kostna annarra. Me henni er einnig athyglinni beint fr mlefnum og a einstaklingum. Og frambjendur kunna a hneigjast til ess a kaupa atkvin einhvern mta. Persnukjr er v tali ta undir lskrum og spillingu. mti kemur a prfkjr sem stundu eru va n egar hafa a hluta til smu galla. Me v a blanda saman listakjri og persnukjri hfilegan mta tti a vera hgt a komast nlgt hinum gullna mealvegi. Spurningin sem lg er fyrir okkur fjallar einungis um a hvort heimila tti persnukjr meira mli en n. a tel g htt. Svar mitt er v: J!

Spurning 5: Vilt a nrri stjrnarskr veri kvi um a atkvi kjsenda alls staar a af landinu vegi jafnt?

Svar: g er sammla nju tillgunum um etta. Svar mitt er v: J!

Spurning 6: Vilt a nrri stjrnarskr veri kvi um a tilteki hlutfall kosningarbrra mann geti krafist ess a ml fari jaratkvagreislu?

Svar: jaratkvagreislur eru ekki tfralausn lrisins. Reynslan hefur snt a r eru eli snu haldssamar (gegn breytingum). Einnig er erfitt a nota r til a fjalla um flkin mlefni ea taka afst til margra atria sama tma (eins og t.d. 114 greina stjrnarskrrinnar). Hins vegar tel g a a a str hpur almennings geti krafist jaratkvagreislu egar miki liggur vi s mikilvgur og nausynlegur ryggisventill gagnvart rkisvaldinu. IceSave mli sannar a. Svar mitt er v: J!

Niurstaa mn er: Nei - Nei - Nei - J - J - J

Arar spurningar sem g vil velta upp

Af gefnu tilefni vil g taka fram a g tel mig hafa rtt til a skipta um skoun, breyta, bta vi ea fjarlgja atrii essum lista og almennt eftir v sem g ver upplstari um mlin

g vil einnig taka fram og treka a g er um margt mjg sttur vi framkomnar tillgur stjrlagars. Hins vegar er g einnig eirrar skounar a nokkur atrii su ess valdandi a nverandi tillgur geta og mega ekki standa breyttar. ar vsa g srstaklega kvi 39gr. og 113gr., en einnig 4gr., 37gr og 43gr. Enn fleiri kvi eru meingllu.

--- oOo ---

Hr fylgir listi yfir nokkur atrii sem taf standa a mnu mati:

3gr. Ntt kvi um a landsvi s eitt og skipt. Hvers vegna er landsvi eitt og skipt? Hva ir a? Hva me sendir erlendri grund? skringum me essu kvi er a eiga vi a rki s eitt, .e.a.s. a ekki megi skipta v upp fleiri rki. a mtti tala um a en m ora a skrar en gert er ea sleppa v alveg.

Geta fleiri en eitt rki veri sama landsvi sama tma? Ef j, m tala um a vi samykkjum ekki nnur rki okkar landsvi (sem arf vntanlega a skilgreina hvert er). etta kemur m.a. inn valdaframsal rkisvalds sem fjalla er um sustu greinum stjrnarskrrdraganna. Ef nei, er etta arfi.

Geta mrg landsvi heyrt undir sama eina rki? Vi vitum a svari er j og v getum vi ekki tala um eitt" landsvi. Rttara vri a tala um eitt rkisvald fremur en eitt landsvi.

Ef til er vel skilgreint landsvi (eitt samhangandi ea btum) m mynda sr a v s skipt upp t.d. tv landsvi hvort me sinni rkisstjrn. En hvort landsvi fyrir sig vri eitt og skipt hvoru rki fyrir sig eftir sem ur. kvi er v merkingarleysa gagnvart essu.

4gr. essa grein vantar kvi um hverir "allir" su sem vsa er til va sar skjalinu og a v er virist me mismunandi merkingu huga. Einnig agreining hugtkunum borgari" og rkisborgari" og "rkisfang". Hr eru tvr vddir spilinu:

  • hvort menn hafa slenskt rkisfang ea erlent
  • hvort menn hafa bsetu landinu eur ei

mnum huga eru "borgarar" skilningi stjrnarskrrinnar: eir sem hafa slenskt rkisfang hvar sem eir eru, eir sem eru slenskir borgarar bsettir slandi hvert sem rkisfang eirra er. M..o.:

"Borgari" slendingur Erlendur

Br slandi x x

Br erlendis x o

Gera verur greinarmun llum og borgurum stjrnarskrnni. etta verur a vera skrt v ansi va er tala um "alla" sem a llu jfnu merkir einnig erlenda aila sem ba erlendis. Ef erlendur rkisborgari kemur sendir slands erlendis, er hann varinn af stjrnarskrnni (sbr. 3gr.)? hann t.d. rtt til almannatrygginga sbr. 22gr?

6gr. Um jafnri: bi nja greinin og s gamla talar um jafnri n mismununar m.a. vegna kynferis. Svo er btt vi og sagt a "konur og karlar skulu njta jafns rttar hvvetna". a er er sjlfsagt ml, srstaklega ar sem egar er bi a segja etta egar vsa var kynferi. etta er arfa tvtekning.

7gr. "Allir hafa mefddan rtt til lfs". Rttur til lfs kemur samkvmt essu me fingu. Mr ykir skoandi a sleppa hr orinu "mefddan". En a opnar hins vegar bann vi fstureyingum sem er alls ekki tilgangur minn. breytt kvi opnar mti a fstureyingar su leyfar allt fram a fingu en a ykir mr heldur ekki rtt. E.t.v. mtti ora etta annig a allir eir sem veri hafa fleiri en X mnui megngu eiga skoraan rtt til lfs. a flokkast hins vegar sjlfsagt sem arfa trsnningur hj mr a nefna a a fornmli voru eir sem teknir voru me keisaraskuri nefndir "fddir", en v tti essi rttur til lfs ekki vi um .

10gr. Um mannhelgi. Hr er um gott kvi a ra. g vil hins vegar bta vi etta kvi um helgi gegn gnunum ea htunum gegn mannhelgi einstaklings, fjlskyldu hans, heimili ea eignum. Hr er mr srstaklega hugsa til htanna af hendi glpamanna. ryggi sem af slku hlst er algjrlega landi en flki finnst a standa varnarlaust gegn essu mrgum tilfellum. v verur a breyta. gnanir af essu tagi er mun alvarlegri en heimilisofbeldi af eirri einfldu stu a tbreisla essara ytri gnana getur ori mun meiri og jafnvel gna frii og stjrnskipan.

13gr. Um eignartt. g vil halda inni eldra kvi ( 72gr) um a "Me lgum m takmarka rtt erlendra aila til a eiga fasteignarttindi ea hlut atvinnufyrirtki hr landi". g get ekki s a etta stangist vi jafnrisreglu enda nr hn ekki yfir erlenda aila. slenskir rkisborgarar njta rttinda umfram erlenda rkisborgara hj slenska rkinu og yfirrasvi ess.

15gr. Um upplsingartt. Hr stendur " llum er frjlst a safna og mila upplsingum.". etta stangast vi nverandi lg um persnuvernd sem setja ansi miklar takmarkanir rtt til a safna og mila upplsingum. skringum er tala um a lit rsins s a etta eigi ekki vi ll ggn. a verur a koma fram stjrnarskrnni essari grein, enda hn a standa ein og sr en ekki a urfa a lesast me skringum.

20gr. Um flagafrelsi. Hr er bi a fjarlgja leyfi rkis til a banna tmabundi flg sem stofnu eru lglegum tilgangi. Gamla stjrnarskrin leyfi slkt ef me fylgdi dmsml til a slta flaginu. etta kvi arf a vera fram inni til ess m.a. a styrkja stu almennings og rkis gagnvart skipulgum glpum og samtkum eim vettvangi.

22gr. Um flagsleg rttindi. Hr er tala um alla". skringum er tala um borgara. essu tvennu er mikill munur sbr. athugasemd vi 4gr. Fara arf yfir allar greinar me etta huga a nota rtt hugtk ar sem vsa er "alla", .e.a.s. nota ori borgari ea rkisborgari ar sem a vi. Ekki gengur a nota ori allir me mismunandi merkingu hr og ar.

34gr. Um nttruaulindirnar sbr. spurningu 2. Vandamli sem g hef me essa grein er a a henni er eigninni thluta til jarinnar sem er skilgreint hugtak en vntanlega merkir a raun rkisstjrnarinnar. Ath. Einnig a hugtaki "j" er ekki vel skilgreint. Sagan snir a a hugtak getur teki stkkbreytingum stuttum tma egar strpolitskir atburir eiga sr sta.

37gr. Um hlutverk Alingis: Alingi er hr fali fjrstjrnarvald rkisins. Samkvmt mnum skilningi er a hlutverk fjrmlaruneytisins og ekki hendi Alingis. Alingi setur hins vegar lagalegan ramma enda me lggjafarvaldi og verur a samykkja fjrlg og hafa eftirlit me framkvmd eirra. Mr ykri etta ba til vissu um hvort fjrmlarherra ea Alingi stjrnar fjrmlum rkisins. a er hfa.

39gr. Um Alingiskosningar. Hr eru strstgar framfarir ferinni, me jfnun atkvarttar og herslu persnukjr. Hins vegar er etta svolti sni framsetningu og m eflaust laga til. Einnig hr alls ekki heima a setja skuli lg hvernig stula skuli a sem jfnustu hlutfalli kvenna og karla Alingi. a er frleitt a setja lg lrisrki hvernig menn eiga a haga atkvi snu ea hlutfllum milli einhverra aila sama hverjir essir ailar eru!

43gr. Um gildi kosninga. Hr er ekki ngu skrt hvernig tryggt er a Alingiskosningar su rskuraar lglegar. Er a hndum landskjrstjrnar sem skipu er af nkosnu Alingi, ea landskjrstjrnar sem kosin var af frfarandi Alingi. etta verur a vera skrt og eiga vi landskjrstjrn sem kosin er af frfarandi Alingi, anna er algjrlega tkt.

112gr. Skyldur samkvmt aljlegum samningum. Af hverju arf a fjalla um a essi srstaka lagasetning Alingis s framar rum lgum? Mr ykir a arfi. essi aljlaga lagasetning Alingis tti a vera jfn rum lgum Alingis.

113gr. Um breytingar stjrnarskr: eins og egar hefur veri nefnt er lagt til a eitt Alingi geti lagt fram breytingar og teki upp nja stjrnarskr ef 5/6 hlutar ingmanna samykkja. Annars ngir einfaldur meirihluti auk jaratkvagreislu. etta er kvi um 5/6 hluta Alingis algjrlega sttanlegt fyrir jina. Og nverandi framkvmd jaratkvagreislunni ar sem leynt og ljst er reynt a lta sem mli snist einungis um 6 spurningar snir og sannar a jaratkvagreisla sem sett er upp og strt af eim sem ra Alingi hverju sinni er strhttulegt aferarfri. Mun elilegra er a lta rni og samykki stjrnarskrrinnar fara gegnum tv Alingi me kosningum milli.Nstu skref

Vonandi verur haldi fram me ger nrrar stjrnarskrr. Ef teki verur eim atrium sem g tel taf standa nverandi drgum og essi atrii ll f almennilega umfjllun mefer Alingis er g bjartsnn a mjg g stjrnarskr kemur t r essu. Srstaklega legg g herslu a kvi 39gr. og 113gr., en einnig 4gr., 37gr og 43gr. veri lagfr.

g vona a sem flestir skoi essi ml af alvru og eyi helst heilum degi a.m.k. a fara yfir stjrnarskrrdrgin. au eru ekki eitthva sem hgt er a afgreia yfir kaffibolla 5 mntum. g vil hvetja flk til a mynda umruhpa og fara yfir etta saman grein fyrir grein. Flk myndi sn eigin ltlu stjrnlagaing me snum vinum og fjlskyldu og komi athugasemdum snum framfri vi alingismenn sem taki athugasemdirnar til umfjllunar.

Stjrnarskrin er e.t.v. eitt strsta og merkilegasta mlefni sem almenningur mun hafa tkifri til a koma a sinni vi. a er nausynlegt a essar breytingar fi ga og mikla umfjllun. etta er einstakt tkifri og heimurinn fylgist me. Ntum a vel.


Sasta frsla | Nsta frsla

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband