Nokkrar hugleišingar um uppruna ESB, samkeppnishęfni Žżskalands, hugsjónir og almenna umręšu.

Kola- og stįlsambandiš (ECSC 1951) er upphaf ESB. Markmišiš var aš tryggja sameiginlegan markaš fyrir žessar tvęr aušlindir Žżskalands og Frakklands (sem voru grunnurinn aš efnahagslegum styrk žeirra) og žar meš aš leggja grunninn aš friši og velmegun. 

Kenningin var sś aš heimsstyrjaldirnar tvęr hefšu veriš vegna barįttu um aušlindir fyrst og fremst (ekki fyrst og fremst um hugmyndafręši).

Grunnurinn er sem sagt sameiginleg stjórnun į aušlindum, en t.d. veišar Spįnverja og fleiri žjóša ķ breskum sjįvarmišum er dęmi um sameiginlega nįlgun ķ žessi mįl.

Žess vegna er žaš mjög įhugaverš afstaša margra ķslenskra ESB sinna aš halda aš viš fįum aš halda okkar aušlindum undanskildum viš inngöngu ķ ESB og/eša aš žegar kemur aš sameiginlegri stjórn aušlindanna aš viš höfum žar eitthvaš vęgi. 

Hitt er svo annaš aš hugmyndir eru ekki alltaf kynntar į žann mįta aš hinn raunverulegi tilgangur komi fram. Hugmyndinni er pakkaš inn ķ fallegar umbśšir svo hśn seljist betur.

Ķ raun mį lķta svo į aš Kola- og stįlsambandiš hafi veriš verkfęri (og hugmynd Frakka) til aš koma stjórn į kola- og stįlišnaš Žjóšverja. Ž.e.a.s. ķ žeim tilgangi aš takmarka möguleika Žżskalands til aš vaxa og verša nż ógn viš friš og stöšugleika ķ Evrópu. Žaš mį žvķ lķta į ESB sem framhald af hersetningu Žżskalands og žeirri įkvöršun Banda(rķkja)manna aš stofna sjįlfstętt rķki ķ V-Žżskalandi (og leyfa žeim aš byrja aš endurvopnast frį 1951). Žašan kom tķmapressan į aš stofna ECSC. Frį kynningu Schuman (utanrķkisrįšherra Frakka) į hugmyndinni ķ maķ 1950 til formlegrar stofnunnar ķ aprķl 1951 žrįtt fyrir margvķslega andstöšu og aš Bretar voru ekki meš. Tryggja varš aš Frakkar hefšu įhrif į notkun Žjóšverja į sķnum aušlindum žegar hiš nżja rķki var stofnaš og gat fariš aš hervęšast į nż. Bandarķkjamenn höfšu einnig hönd ķ bagga viš stofnun ECSC og kalda strķšiš var ķ fullum gangi. Koreustrķšiš hófst ķ jśnķ 1950 og hafši įhrif į stefnu Bandarķkjamanna varšandi hervęšingu Žżskalands.

Žess mį geta aš kola- og stįlišnašurinn ķ bęši Žżskalandi og Frakklandi voru almennt į móti (óttušust samkeppni og mišstżringu). Žjóšverjar ętlušu aš ganga frį mįlinu ķ janśar 1951 en Bandarķkjamenn žvingušu žį til aš samžykkja tillögur Frakka (skipta upp stóru stįlrisunum ķ Žżskalandi og sameiginlega yfirstjórn aušlinda).

Žaš mį deila um hversu vel hefur tekist til varšandi sameiginlegu stjórnina į aušlindunum og einnig hvort tekist hafi aš halda Žżskalandi ķ skefjum og hindra óstöšugleika ķ Evrópu.

Aš mörgu leyti mį segja aš žetta hafi tekist įgętlega framan af en fór aš verša erfišara žegar A- og V-Žżskaland sameinušust og sķšar žegar evran var tekin upp.

Žaš sem mörgum mönnum (öšrum en t.d. Žjóšerjum og Bretum) yfirsįst žegar evran var tekin upp er aš sameiginleg mynt styšur undir kjarnann, en ekki jašarinn. 

Žjóšverjar vor nżbśnir aš sameinast austur-Žżskalandi žar sem austu- og vesturžżsku mörkin voru sett į gengiš 1:1. Įhrifin af žvķ voru aš austur-Žżskaland var ekki samkeppnishęft og V-Žżskaland tók yfir. Įhrifin voru lķka žau aš sameiginlega D-markiš varš lęgra virši en ella og žaš żtti undir aukinn śtflutning žżskra išnašarvara. 

Svo kom evran til skjalanna og žar sįu Žjóšverjar sé leik į borši. Žeir voru kjarninn ķ efnahagnum og ef žeir hefšu minni veršbólgu en hinir žį myndi sameiginleg mynt styšja undir samkeppnishęfni Žżskalands utan ESB og jafnframt myndu lönd innan ESB fį ķmyndašan kaupmįtt til aš kaupa meira af Žżskalandi.

Žar til stund sannleikans rann upp og ķmyndin hvarf. Kaupmįttarleysiš varš öllum augljóst.

Žegar žar er komiš žurfa jašarsvęšin aš flytja śt fólk til Žżskalands. Og Žżskaland getur keypt upp aušlindir hinna į lįgu verši žvķ žau lönd eru skuldsett og meš takmarkašar tekjur og samkeppnishęfni.

Okkur er holt aš įtta okkur į žessu samhengi. Viš žurfum aš įtta okkur į žvķ aš meš žvķ aš taka upp sameiginlega mynt meš einhverjum öšrum mun sterkari efnahagskjarna erum viš til lengri tķma aš styšja undir žann kjarna og aušlindir okkar munu į endanum renna žangaš.

Eins og ég hef lżst hér žį er upphaflega įstęša og grunnhugmyndin sem leiddi til ESB sś aš hafa stjórn į efnahagslegum styrk Žżskalands. Žeirri hugmynd var fundinn stašur ķ ECSC og hśn kynnt undir įhrifum frį jįkvęšum hugsunum żmissa heimspekinga og stjórnmįlamanna um sameiningu og friš.

Meš tķmanum gleymdist hin upprunalega įstęša og hin jįkvęša ķmynd og hugsjón sem nżtt var til kynningar į arftökum ECSC tók yfir. Žannig hefur hugsjóninni um friš og jafnrétti veriš beitt fyrir vagninn žegar kemur aš žvķ aš kynna ESB og fį fólks til stušnings.

Žetta er jįkvęš og falleg hugsjón og eitthvaš sem allir vilja styšja.

En žaš er meš žessa hugsjón eins og margar ašrar aš žęr geta ķ framkvęmd oršiš yfiržyrmandi og jafnvel snśist upp ķ andhverfu sķna. 

Móšurįst, ęttjaršarįst og verndarhyggja eru allt dęmi um hugsjónir og jįkvęša strauma sem geta oršiš til ills ef žeim er ekki sett mörk. Ekki vegna žess aš žau sé slęm ķ ešli sķnu heldur vegna žess aš ekki er hęgt aš stigmagna žau ķ hiš óendanlega. 

Žaš aš gagnrżna framkvęmd į einhverju śt frį žvķ aš nóg sé komiš, er ekki sama og aš gagnrżna hugsjón sem beitt er innan marka. Į žessu tvennu veršur aš gera greinarmun.

Fólk getur haft mismunandi skošanir og smekk į žvķ hvar mörkin eiga aš liggja. En žegar fariš er aš nota hugsjónirnar sem einhvers konar merkimiša sem eru 100% jįkvęšir eša 100% neikvęšir ķ umręšunni um einhver mįlefni žį veršur erfitt aš meta stöšuna į yfirvegašan mįta.  

Žess vegna er ekki hęgt aš meta ašildarumsókn ķ ESB meš žvi aš stilla upp t.d. ęttjaršarįst į móti įst į friši og jafnrétti.  

Žaš eina sem fęst śt śr slķku er skrķpaleikur žar sem hvor ašilinn um sig keppist viš aš gera hinn ašilann sem fįranlegastann og hengja hann upp sem svikara viš einhverja hugsjón.

Nokkrar heimildir:

ECSC treaty

The theory and reality of ECSC

Shuman plan

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband